Điều thú vị về Surya Namaskar – Có thể bạn chưa biết
Trước kia, tôi cũng như nhiều người khác từng nghe giáo viên Yoga nói rằng Surya Namaskar (Chào Mặt Trời) là một bài thực hành có nguồn gốc từ những nghi lễ thiêng liêng của người Ấn Độ cổ đại để bày tỏ lòng tôn kính đối với Thần Mặt Trời – Surya.
Điều đó hoàn toàn không sai.
Trong truyền thống Ấn Độ cổ xưa, Mặt Trời giữ một vị trí rất đặc biệt. Surya không chỉ được xem là nguồn ánh sáng vật chất mà còn là biểu tượng của sự sống, năng lượng và trí tuệ. Việc tôn kính Thần Mặt Trời đã xuất hiện từ rất lâu trong văn hóa Vệ Đà thông qua các nghi thức, lời cầu nguyện và thần chú.
Một trong những nghi thức phổ biến là Surya Arghya – nghi thức dâng nước tôn kính Thần Mặt Trời. Người thực hành thường thanh lọc cơ thể, hướng về phía Đông khi Mặt Trời mọc, dâng nước với lòng thành kính và tụng đọc các Mantra cổ xưa, trong đó nổi tiếng nhất là Gayatri Mantra – bài chú hướng đến ánh sáng của trí tuệ và sự khai sáng tâm thức.
🔗 Tham khảo thêm: 11 Thực hành Quan trọng dành cho mọi Yogi
Tuy nhiên, có một điều khá thú vị mà các bạn có thể chưa biết:
Nghi lễ tôn kính Thần Mặt Trời cổ xưa không hoàn toàn giống với chuỗi Surya Namaskar gồm các tư thế Yoga mà chúng ta thực hành ngày nay.
Hai điều này có sự liên hệ về tên gọi, biểu tượng và tinh thần, nhưng về mặt lịch sử, chuỗi Asana hiện đại là kết quả của một quá trình phát triển về sau.
1. Surya Namaskar có trong Yoga của Patanjali không?
Câu trả lời là: Không.
Khi nói về Yoga cổ điển (Classical Yoga), giới nghiên cứu thường đề cập đến hệ thống Yoga 8 nhánh của Patanjali trong Yoga Sutra:
-
Yama – Giới luật.
-
Niyama – Kỷ luật tinh thần.
-
Asana – Tư thế.
-
Pranayama – Điều hòa hơi thở.
-
Pratyahara – Thu hồi giác quan.
-
Dharana – Tập trung.
-
Dhyana – Thiền định.
-
Samadhi – Trạng thái hợp nhất.
Trong hệ thống của Patanjali, Asana chủ yếu nhằm tạo ra một tư thế ổn định và thoải mái để hành giả có thể thực hành thiền định lâu dài. Patanjali chỉ nói: "Sthira Sukham Asanam" (Tư thế cần vững chắc và thoải mái).
Ông không mô tả các chuỗi chuyển động như Surya Namaskar, cũng không có danh sách hàng trăm tư thế như Yoga hiện đại ngày nay.
2. Surya Namaskar có thuộc về Hatha Yoga cổ điển?
Đây cũng là một điểm dễ gây nhầm lẫn nhất.
Nhiều người cho rằng Surya Namaskar có nguồn gốc từ Hatha Yoga cổ điển. Nhưng khi tìm hiểu các văn bản Hatha Yoga quan trọng như Hatha Yoga Pradipika, Gheranda Samhita, chúng ta cũng không tìm thấy một chuỗi Chào Mặt Trời gồm 12 tư thế như ngày nay.
Hatha Yoga cổ điển tập trung nhiều hơn vào:
-
Asana: Như Siddhasana, Padmasana, Mayurasana, Matsyendrasana...
-
Pranayama: Như Nadi Shodhana, Ujjayi, Bhastrika...
-
Mudra và Bandha: Như Mula Bandha, Uddiyana Bandha, Jalandhara Bandha.
Mục tiêu của Hatha Yoga là kiểm soát Prana, thanh lọc các Nadis, chuẩn bị cho những trạng thái thiền định sâu hơn. Vì vậy, Surya Namaskar phổ biến ngày nay không phải là một chuỗi được mô tả trong các kinh điển Hatha Yoga cổ điển.
3. Vậy ai đã sáng tạo ra Surya Namaskar hiện đại?
Đây là một câu hỏi thú vị nhất.
Không có một cá nhân duy nhất được xác nhận là "người phát minh" ra Surya Namaskar hiện đại. Tuy nhiên, người có vai trò lớn trong việc phổ biến nó là Bhawanrao Shriniwasrao Pant Pratinidhi (1868–1951), tiểu vương vùng Aundh, Ấn Độ. Vào đầu thế kỷ 20, đặc biệt trong những năm 1920, ông đã quảng bá Surya Namaskar như một phương pháp rèn luyện sức khỏe toàn thân.
Sau đó, những giáo viên Yoga hiện đại như Tirumalai Krishnamacharya đã góp phần đưa các chuỗi tư thế này kết hợp với hơi thở để đưa vào hệ thống Yoga Asana hiện đại.
Kể từ đó, Surya Namaskar bắt đầu phát triển thành nhiều phiên bản khác nhau.
4. Surya Namaskar trong Yoga hiện đại
Ngày nay, phiên bản phổ biến nhất thường gồm 12 tư thế:
-
Pranamasana – Cầu nguyện.
-
Hasta Uttanasana – Giơ tay lên cao/Cây lau.
-
Padahastasana – Đứng gập người.
-
Ashwa Sanchalanasana – Kỵ sĩ.
-
Phalakasana – Tấm ván.
-
Ashtanga Namaskara – Tám điểm chạm sàn.
-
Bhujangasana – Rắn hổ mang.
-
Adho Mukha Svanasana – Chó úp mặt.
-
Ashwa Sanchalanasana – Kỵ sĩ.
-
Padahastasana – Đứng gập người.
-
Hasta Uttanasana – Giơ tay lên cao/Cây lau.
-
Pranamasana – Cầu nguyện.
Ngoài ra còn có nhiều biến thể khác như Surya Namaskar A, Surya Namaskar B trong Ashtanga Vinyasa, hoặc các chuỗi Vinyasa hiện đại. Những thực hành này nhấn mạnh sự kết hợp giữa: chuyển động, hơi thở, sức mạnh, sự linh hoạt và sự tập trung.
5. Hiểu đúng khái niệm "Yoga truyền thống" và "Yoga chính thống"
Đây là một khái niệm không phải lúc nào cũng được hiểu theo cùng một cách. Theo cách phân loại thường gặp trong các tài liệu nghiên cứu về lịch sử Yoga:
-
Yoga cổ điển của Patanjali: Đặt trọng tâm vào hệ thống Ashtanga Yoga gồm tám nhánh. Trong đó, Yama và Niyama được xem là nền tảng trước khi tiến đến Asana, Pranayama và các thực hành nội tâm sâu hơn.
-
Hatha Yoga truyền thống: Cũng coi trọng đạo đức thực hành (Yama và Niyama được đề cập trong một số kinh điển Hatha Yoga), nhưng nổi bật hơn ở việc phát triển các phương pháp chuyển hóa thông qua Asana, Pranayama, Mudra và Bandha, nhằm thanh lọc cơ thể, điều hòa Prana và chuẩn bị cho trạng thái thiền định sâu.
-
Các trường phái Yoga hiện đại: Chủ yếu tập trung vào các chuỗi Asana như Surya Namaskar, Vinyasa..., với mục tiêu phát triển sức mạnh, sự linh hoạt và khả năng vận động. Nhìn chung, các trường phái này được phát triển trên nền tảng Hatha Yoga, nhưng mức độ kết hợp Pranayama, thiền định và triết lý Yoga có thể khác nhau tùy từng trường phái.
Trong thực tế, nhiều trường phái Yoga ngày nay là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau, chẳng hạn:
Hatha Yoga + Yoga của Patanjali + Ayurveda + ảnh hưởng từ các phương pháp rèn luyện cơ thể hiện đại.
Vì vậy, khi chúng ta nghe đến các khái niệm "Yoga truyền thống" hay "Yoga chính thống", có lẽ câu hỏi phù hợp hơn không phải là đúng hay sai, mà là:
Đó là truyền thống nào? Dựa trên văn bản nào? Hay thuộc dòng truyền thừa nào?
Lời cuối
Surya Namaskar là một ví dụ thú vị cho thấy Yoga không phải là một hệ thống bất biến tồn tại nguyên vẹn suốt hàng nghìn năm.
Tinh thần tôn kính Mặt Trời có nguồn gốc rất cổ xưa trong văn hóa Ấn Độ. Nhưng chuỗi tư thế Asana mà hàng triệu người thực hành ngày nay là kết quả của một quá trình phát triển lâu dài, nơi những giá trị truyền thống giao thoa với sự sáng tạo của các thế hệ giáo viên Yoga hiện đại.
Hiểu đúng lịch sử Yoga không làm giảm giá trị của Surya Namaskar. Ngược lại, điều đó giúp chúng ta nhìn nhận Yoga một cách đầy đủ và sâu sắc hơn.
Bởi vì Yoga không chỉ là những tư thế của cơ thể, mà còn là một dòng chảy luôn vận động, thích nghi và phát triển theo thời gian.
Namaste!
📌 Có thể bạn quan tâm: Chuỗi chào mặt trời - 5 lý do quan trọng để bạn không nên bỏ qua
✍️ Tổng hợp và biên soạn: Thang Mlod | Ảnh minh họa: Internet.
