Rào cản lớn nhất khi đàn ông đến với Yoga

Có một điều tôi nhận ra sau nhiều năm tập luyện Yoga: ở Việt Nam, đàn ông đến với Yoga dường như không nhiều. Tôi không nói điều này dựa trên một thống kê chính thức, mà từ chính trải nghiệm của mình. Phần lớn bạn bè Yoga của tôi trên Facebook là giáo viên, còn những người đàn ông chỉ đơn thuần tập luyện lâu dài mà không có ý định trở thành giáo viên lại khá hiếm.

Trước kia, tôi từng "mừng hụt" khi thấy một thanh niên bước vào phòng tập và nghĩ: "Cuối cùng cũng có thêm một người đàn ông!" Nhưng niềm vui của tôi chỉ kéo dài ba, bốn buổi – vì anh ta lại biến mất. Sau đó tôi gặp Tony, một người Anh. Tony lại là một câu chuyện khác. Anh tập đều đặn và đã gắn bó với Yoga trong nhiều năm.

1. Người đàn ông thực sự ngại điều gì?

Tôi sẽ không nhắc lại câu chuyện "Yoga dành cho phụ nữ hay nam giới?" ở đây, vì tôi đã từng nói khá rõ về vấn đề này trong bài "Những con sói đơn độc trong một thế giới Yoga rộng lớn".

Một số nghiên cứu về nam giới và Yoga cho thấy một trong những rào cản đáng chú ý là nhận thức "Yoga mang tính nữ và môi trường Yoga bị nữ tính hóa". Điều đáng nói là nhiều đàn ông vẫn thừa nhận Yoga có lợi cho sức khỏe, nhưng lợi ích này chưa đủ mạnh để khiến họ bước vào một không gian mà họ cảm thấy không thực sự "dành cho mình".

Một số nghiên cứu khác cũng cho thấy động cơ tập luyện Yoga của nam giới có những điểm khác với nữ giới. Với một bộ phận nam giới, Yoga có thể được xem như một hình thức tập luyện (không chính thức) bổ trợ cho các hoạt động hoặc bộ môn thể thao khác.

Vì vậy, vấn đề có lẽ không đơn giản là: "Đàn ông không thích Yoga." Mà có thể là: "Họ chưa cảm thấy mình thuộc về không gian đó."

Hãy thử tưởng tượng một người đàn ông bước vào một lớp có 20 phụ nữ và chỉ có 2 nam giới. Điều khiến anh ta e ngại đôi khi không phải là các tư thế hoặc bài tập, mà là một câu hỏi rất đơn giản: "Mình có thuộc về nơi này không?" Đó là vấn đề liên quan đến bản sắc xã hội và "cảm giác thuộc về".

2. Nam học viên và nam giáo viên: Hai hệ quy chiếu khác nhau

Từ trải nghiệm của mình, tôi thấy có một điều cần phân biệt rất rõ: Một người đàn ông đến với Yoga với tư cách học viên và một người đàn ông đến với Yoga với tư cách giáo viên đang đứng ở hai vị trí hoàn toàn khác nhau.

• Nam học viên: Bước vào lớp với tâm thế: "Tôi là một người đàn ông đến đây để học hỏi Yoga." Anh ta bắt buộc phải vượt qua cảm giác mình là thiểu số, định kiến "Yoga dành cho phụ nữ", sự ngại ngùng về cơ thể và câu hỏi mình có thực sự thuộc về nơi này hay không.

• Nam giáo viên: Bước vào lớp với một vị thế đã được xác lập: "Tôi là người có chuyên môn. Tôi ở đây để hướng dẫn." Sự khác biệt không chỉ nằm ở kiến thức, nó còn nằm ở vị thế và tâm thế. Một nam giáo viên có thể tự tin và tự hào về chuyên môn của mình, nhận được sự công nhận từ học viên và có một vị trí rõ ràng trong lớp học.

Tuy nhiên, cũng chính vị thế đó có thể tạo ra một thử thách khác. Đối với một số nam giáo viên, nếu không biết tự quan sát và kiềm chế bản thân, Ego (bản ngã) rất dễ dẫn dắt họ đến cảm giác: "Mình đang ở một trình cao hơn."

(Tôi không ám chỉ tất cả nam giáo viên. Đây chỉ là một khả năng mà bất kỳ người nào có chuyên môn, vị trí hay sự công nhận cũng có thể gặp phải).

Đến đây vẫn chưa hết... một nghịch lý khá thú vị lại xuất hiện: Nam học viên có thể phải vượt qua cảm giác mình "chưa đủ", trong khi nam giáo viên đôi khi lại phải vượt qua cảm giác mình "đã đủ". Một người đang tìm kiếm vị trí của mình trong Yoga. Người kia đã có một vị trí để đứng.

Người học viên cũng không đứng ngoài Ego. Đôi khi, "không cần danh hiệu, không cần chứng chỉ" lại trở thành một dạng bản ngã khác. Tôi cũng không chắc mình nằm ngoài điều đó.

Tại sao tôi lại nói như vậy? Bởi chính cảm giác "mình còn thiếu" của người học viên đã trở thành một động lực khiến tôi tiếp tục khám phá, học hỏi và đi sâu hơn vào Yoga.

3. Không nên chỉ nhìn "đàn ông trong Yoga" bằng một con số

Nếu chỉ nhìn số lượng, chúng ta có thể bỏ qua một điều quan trọng: Đàn ông đang xuất hiện ở vị trí nào trong thế giới Yoga?

• Là học viên?

• Giáo viên?

• Chủ studio?

• Huấn luyện viên?

• Người nghiên cứu?

• Hay người sáng tạo nội dung?

Qua những người bạn là giáo viên Yoga của mình, tôi nhận thấy có khá nhiều nam giới đang là giáo viên Yoga. Nhưng những người đàn ông chỉ thuần túy tập luyện Yoga lâu dài, không trở thành giáo viên, dường như lại ít hơn rất nhiều. (Tôi nhấn mạnh: đây là quan sát cá nhân, không phải một kết luận thống kê).

Điều đó khiến tôi đặt ra một câu hỏi: Liệu con đường của một bộ phận đàn ông đến với Yoga có khác với những người chỉ muốn tập luyện? Có thể có người đến với Yoga vì thể thao, sức khỏe hoặc thể lực, rồi sau đó học sâu hơn và đi đến đào tạo giáo viên. Nhưng cũng có những người chỉ muốn tập luyện lâu dài.

4. Tôi không đến với Yoga để trở thành giáo viên

Tôi đã tập luyện suốt sáu năm trong các lớp học Yoga nhưng chưa từng đặt mục tiêu trở thành giáo viên hoặc huấn luyện viên. Chỉ đơn giản vì tôi muốn tập luyện. Vì cơ thể. Vì hơi thở. Vì cảm giác sau mỗi buổi tập. Và vì những giá trị thực tế mà Yoga mang lại cho chính mình.

Tony cũng là một trường hợp như vậy. Anh ấy đã tập đều đặn trong nhiều năm mà không cần trở thành giáo viên để chứng minh sự gắn bó với Yoga.

Điều này làm tôi nhớ đến một khái niệm trong tâm lý học: Autonomous motivation – Động lực tự chủ. Đó là khi chúng ta làm một việc do chính mình lựa chọn, và nhận thấy nó có giá trị hoặc phù hợp với những điều mình coi trọng, thay vì bị áp lực hay định kiến từ bên ngoài.

Ban đầu, một người đàn ông có thể nghĩ: "Yoga có vẻ là bộ môn dành cho phụ nữ." But sau một thời gian tập luyện, anh ta nhận ra:

• "Mình cảm thấy khỏe mạnh hơn."

• "Cảm thấy dễ chịu hơn."

• "Hơi thở đều đặn hơn."

• "Yoga thực sự có ích với mình."

Khi đó, câu hỏi bắt đầu thay đổi. Không còn là: "Người khác nhìn mình thế nào?" mà trở thành: "Yoga có giá trị gì đối với chính mình?" Đó là lúc "Động lực tự chủ" trở nên quan trọng hơn định kiến xã hội.

5. Bước vào và ở lại là hai chuyện khác nhau

Tôi nghĩ hành trình Yoga của một người đàn ông có thể có ít nhất hai rào cản khác nhau:

• Rào cản thứ nhất: Bước vào

  ("Mình có nên đến lớp học Yoga không?")

  Ở giai đoạn này, những định kiến về giới tính, chuẩn mực nam tính, sự ngại ngùng về cơ thể, cảm giác mình là thiểu số hay việc thiếu những hình mẫu nam giới có thể đóng vai trò quan trọng. Rào cản đầu tiên này xoay quanh câu hỏi: "Mình có thuộc về nơi này không?" Một người có thể vượt qua rào cản này để bước vào lớp, nhưng điều đó chưa có nghĩa anh ta sẽ tiếp tục tập luyện.

• Rào cản thứ hai: Ở lại và tập luyện

  ("Mình có muốn tiếp tục tập Yoga lâu dài không?")

  Khi đã bước qua cánh cửa lớp học, câu chuyện lại thay đổi. Lúc này, giáo viên, phương pháp giảng dạy, môi trường, lịch học, chi phí, cảm giác tiến bộ, cộng đồng và trải nghiệm cá nhân sẽ quyết định việc ở lại. Lý do ban đầu có thể chỉ là tìm kiếm sức khỏe, nhưng để đi lâu dài, anh ta cần trả lời được câu hỏi thứ hai: "Yoga có đủ giá trị đối với mình để tiếp tục ở lại không?"

Vượt qua câu hỏi thứ nhất giúp một người bước vào Yoga; tìm được câu trả lời cho câu hỏi thứ hai mới khiến anh ta tiếp tục đồng hành lâu dài.

🔗  Tham khảo thêm: Những lời khuyên dành cho đàn ông trong một lớp học yoga toàn phụ nữ

Có lẽ đây mới là điều quan trọng nhất

Theo tôi, một người đàn ông không cần phải chứng minh mình đủ nam tính mới có thể tập luyện Yoga. Anh ta cũng không nhất thiết phải trở thành giáo viên để chứng minh mình sống trọn vẹn cùng Yoga. Không cần danh hiệu. Không cần chứng chỉ. Không cần một vị trí đứng trước lớp để chứng minh mình đã đạt đến một "trình độ" nào đó.

Anh ta hoàn toàn có thể chỉ là một học viên. Bước lên thảm. Tập luyện. Lắng nghe hơi thở. Quan sát cơ thể. Và tiếp tục hành trình Yoga của riêng mình.

Tôi nghĩ Yoga không có giới tính. Chính chúng ta mới là những người gắn nhãn giới tính cho Yoga. Cũng chính chúng ta đã tạo ra những ranh giới khác nhau: Học viên hay giáo viên. Truyền thống hay hiện đại. Trình thấp hay trình cao.

Cuối cùng, điều quan trọng hơn cả những tên gọi đó là một câu hỏi rất đơn giản:

👉 "Yoga có thực sự giúp bạn khỏe mạnh hơn, bình an hơn và giàu lòng trắc ẩn hơn không?"

Namaste!

✦ Nguồn tham khảo & biên tập

Bài viết được tổng hợp từ các nguồn và từ trải nghiệm cá nhân của tôi sau nhiều năm tập luyện Yoga.

*Lưu ý: Những nhận xét về nam học viên, nam giáo viên, cảm giác "chưa đủ" – "đã đủ", cũng như câu chuyện về tôi và Tony là những quan sát và trải nghiệm cá nhân, không phải kết luận rằng tất cả nam giới hay tất cả giáo viên Yoga đều có cùng tâm lý giống nhau.

Nguồn tham khảo:

• Cagas, J. Y., Biddle, S. J. H. & Vergeer, I. (2020). Yoga not a (physical) culture for men? Understanding the barriers for yoga participation among men. Complementary Therapies in Clinical Practice, 42, 101262. Nghiên cứu phỏng vấn 21 nam giới chưa tập Yoga tại Queensland, Australia và ghi nhận các rào cản liên quan đến nhận thức Yoga là hoạt động nữ tính, môi trường chủ yếu là nữ và các chuẩn mực nam tính.
• Cagas, J. Y., Biddle, S. J. H. & Vergeer, I. (2022). For Exercise, Relaxation, or Spirituality: Exploring Participation Motives and Conformity to Masculine Norms among Male and Female Yoga Participants. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(2), 770. Nghiên cứu khảo sát 546 người tập Yoga, trong đó có 138 nam giới, cho thấy nam và nữ có một số khác biệt về động cơ tập Yoga và mức độ tuân thủ các chuẩn mực nam tính.
• Nghiên cứu về trải nghiệm của nam giáo viên Yoga tại Australia và New Zealand. Một nghiên cứu định tính trên 15 nam giáo viên Yoga cho thấy họ cũng phải đối diện với những định kiến về nam tính khi hoạt động trong một lĩnh vực bị nữ hóa, đồng thời xây dựng những cách khác nhau để thích nghi với vị trí của mình.
• Self-Determination Theory (Thuyết Tự quyết) của Edward Deci và Richard Ryan được sử dụng để giải thích khái niệm autonomous motivation – động lực tự chủ.

Công nghệ Trí tuệ Nhân tạo (AI) được sử dụng như một công cụ hỗ trợ trong quá trình tìm kiếm thông tin, đối chiếu, tổng hợp tư liệu và tạo hình ảnh minh họa. Nội dung cuối cùng đã được tôi chọn lọc, biên tập và chịu trách nhiệm.

---

📌 Có thể bạn quan tâm: 21 Điểm khác biệt giữa học viên nam và nữ trong thực hành yoga

✍️ Tổng hợp và biên soạn: Thang Mlod | Ảnh minh họa: Internet.